Qo'llanma

Referat qanday yoziladi

Referat — tanlangan mavzu bo'yicha manbalarni o'rganib, ulardagi asosiy fikrlarni tizimli va o'z so'zlaringiz bilan bayon qilinadigan ish. U yangi tadqiqot talab qilmaydi, lekin tuzilmasi va rasmiylashtirilishi qat'iy. Quyida referat qaysi qismlardan iborat ekani, hajmi, har bir qismda nima yozilishi, formatlash talablari va baho pasayadigan keng tarqalgan xatolar keltirilgan.

Referat boshqa ishlardan nimasi bilan farq qiladi

Ish turi	Mohiyati	Hajmi
Referat	Mavzu bo'yicha manbalarni o'rganib, ularni tizimli bayon qilish. Asosiy vazifa — to'plash va tartiblash, yangi tadqiqot emas.	10–15 bet
Mustaqil ish	Fan bo'yicha berilgan topshiriq. Tuzilmasi referatga yaqin, lekin mavzu fan dasturidan olinadi.	10–15 bet
Esse	Muallifning shaxsiy pozitsiyasi va dalillari. Bo'limlarga ajratilmaydi, uslubi erkinroq.	4–6 bet
Kurs ishi	Boblarga bo'lingan kichik tadqiqot: nazariy qism, tahlil va takliflar.	25–50 bet

Hajm va talablar universitet hamda kafedraga qarab farq qilishi mumkin. Topshiriq berilganda o'qituvchidan hajm va manbalar sonini aniqlab oling.

Tuzilma: referat qaysi qismlardan iborat

Titul varaqasi1 betMuassasa, hujjat turi, mavzu, bajaruvchi, rahbar, shahar va yil.

Reja1 betBo'limlar ro'yxati — raqamlari matndagi sarlavhalar bilan bir xil.

Kirish1–2 betMavzuning dolzarbligi, maqsad va vazifalar.

Asosiy qism5–9 bet3–5 ta bo'lim, har biri bitta savolga javob beradi.

Xulosa1 betAsosiy natijalar — yangi ma'lumotsiz.

Foydalanilgan adabiyotlar1 betOdatda 8–12 ta manba, belgilangan tartibda.

Jami 10–15 bet, ya'ni taxminan 2 300–2 700 so'z. Titul varaqasida nima va qanday tartibda yozilishi alohida qo'llanmada batafsil — referat titul varaqasi va bepul shablon.

Kirishda nima yoziladi

Kirish — referatning eng ko'p o'qiladigan qismi. Unda uchta narsa bo'lishi shart, to'rtinchisi — ixtiyoriy:

DolzarblikNega bu mavzu bugun muhim: amaldagi qonunchilik, statistik holat, jamiyatdagi muammo. 3–5 gap yetarli.

MaqsadBitta gap: «Referatning maqsadi — … ni o'rganish va tizimlashtirish».

VazifalarMaqsadga olib boradigan 3–4 qadam. Odatda har bir vazifa asosiy qismdagi bitta bo'limga mos keladi.

TuzilishiIxtiyoriy: «Referat kirish, … bo'lim, xulosa va adabiyotlar ro'yxatidan iborat».

Asosiy qism

Asosiy qism 3–5 ta bo'limdan iborat va har bir bo'lim bitta savolga javob beradi. Mantiqiy tartib odatda shunday: tushuncha va nazariy asos → hozirgi holat yoki tajriba → muammolar va takomillashtirish yo'llari. Har bir bo'limda asosiy fikr, uni tasdiqlovchi fakt va manbaga havola bo'ladi.

Bo'lim sarlavhasi rejadagi band bilan so'zma-so'z va bir xil raqam bilan yoziladi: rejada «2. Kichik biznesning hozirgi holati» bo'lsa, matnda ham aynan «2. KICHIK BIZNESNING HOZIRGI HOLATI». O'qituvchi bo'limni reja orqali topadi.

Namuna: reja va kirish

Mavzu: «Kichik biznesni qo'llab-quvvatlashning soliq mexanizmlari». Reja shunday ko'rinishi mumkin:

REJA

1. Kirish

2. Kichik biznes tushunchasi va uning iqtisodiyotdagi o'rni

3. Kichik biznes subyektlariga beriladigan soliq imtiyozlari

4. Soliq imtiyozlari bo'yicha xorijiy tajriba

5. Soliq mexanizmlarini takomillashtirish yo'llari

6. Xulosa

7. Foydalanilgan adabiyotlar

Shu reja uchun kirishning uch asosiy qismi. Kvadrat qavsdagi joyga o'zingiz topgan raqamni manbasi bilan qo'ying — taxminiy raqam yozmang:

DolzarblikKichik biznes aholini ish bilan ta'minlash va hududlarni rivojlantirishning asosiy manbalaridan biri. Uning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi [statistika manbasi bo'yicha raqam] ni tashkil etadi. Shu sababli soliq yuki va imtiyozlar tizimi kichik tadbirkorlik rivojiga bevosita ta'sir qiladi.

MaqsadReferatning maqsadi — kichik biznesni qo'llab-quvvatlashda qo'llanadigan soliq mexanizmlarini o'rganish va tizimlashtirish.

VazifalarKichik biznes tushunchasi va mezonlarini aniqlash; amaldagi soliq imtiyozlarini tahlil qilish; xorijiy tajribani o'rganish; takomillashtirish yo'nalishlarini ko'rsatish.

Xulosa

Xulosa kirishdagi vazifalarga javob beradi: har bir vazifa bo'yicha nima aniqlandi. Unda yangi fakt, yangi manba yoki keng umumiy gaplar bo'lmaydi. Odatda bir bet — 3–5 ta xatboshi yetarli.

Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati

Manbalar guruhlanib, quyidagi tartibda joylashtiriladi:

Me'yoriy-huquqiy hujjatlar

O'zbekiston Respublikasi qonunlari, Prezident farmon va qarorlari. Rasmiy matnni lex.uz'dan oling.

Kitoblar va darsliklar

Muallif, nomi, shahar, nashriyot, yil, betlar soni.

Ilmiy maqolalar

Muallif, maqola nomi, jurnal nomi, yil, soni, betlari.

Internet manbalari

Sayt nomi, sahifa manzili va murojaat sanasi. Vikipediya asosiy manba bo'lolmaydi.

Ro'yxatga faqat haqiqatan foydalanilgan manbalar kiritiladi. O'qituvchi ro'yxatdan bir-ikkitasini tanlab, matnda qayerda ishlatilganini so'rashi mumkin.

Adabiyotlarni yozish shakllari

Har bir manba turi uchun odatiy shakl. Familiya, nom va raqamlar o'rniga o'z manbangiz ma'lumotini qo'ying:

QonunO'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. — Toshkent: Adolat, [yil].

KitobFamiliya I.O. Kitob nomi: darslik. — Shahar: Nashriyot, 2024. — 256 b.

MaqolaFamiliya I.O. Maqola nomi // Jurnal nomi. — 2025. — № 3. — B. 45–52.

InternetSayt nomi. Sahifa nomi. [Elektron manba]. URL: https://… (murojaat sanasi: 20.09.2026).

Matnda manbaga havola berish

Boshqa muallifning fikri yoki raqami keltirilgan joyda kvadrat qavs ichida manbaning ro'yxatdagi tartib raqami va sahifasi yoziladi: [3, 45-b.]. Bu o'qituvchiga fikr qayerdan olinganini tekshirish imkonini beradi.

Iqtibos — manbadan so'zma-so'z olingan jumla, u qo'shtirnoq ichida beriladi. Qolgan hollarda fikrni o'z so'zlaringiz bilan bayon qiling va baribir havola bering: fikrni qayta yozish uni o'zingizniki qilmaydi.

Formatlash talablari

Ko'pchilik oliy ta'lim muassasalarida qabul qilingan talablar quyidagicha. Kafedrangiz boshqacha talab qo'ygan bo'lsa, u ustun turadi.

ShriftTimes New Roman, 14 pt

Interval (qator oralig'i)1,5

Hoshiyalarchap 3 sm, o'ng 1,5 sm, yuqori 2 sm, past 2 sm

Xatboshi1,25 sm, matn ikki tomonga tekislangan

Sarlavhalarkatta harflarda, qalin, markazda; rejadagi raqam bilan

Sahifa raqamipastda, o'rtada. Titul va reja sahifalarida ko'rinmaydi, lekin sanaladi — kirish 3-betdan boshlanadi

Referatni qadam-baqadam yozish

1
Mavzuni aniqlashtiring
«Iqtisodiyot» emas, «Kichik biznesni qo'llab-quvvatlashning soliq mexanizmlari». Tor mavzuni 10–15 betda ochib berish mumkin, keng mavzu esa umumiy gaplarga aylanadi.
2
Manbalarni yig'ing
Kamida 8 ta: 1–2 ta me'yoriy hujjat, 3–4 ta kitob yoki darslik, 2–3 ta maqola. Har bir manbani o'qiyotganda qaysi fikr qayerdan olinganini yozib boring — keyin qidirish qiyin.
3
Reja tuzing
3–5 ta bo'lim. Har bir bo'lim nomi savolga javob kabi bo'lsin: «… tushunchasi va turlari», «… ning hozirgi holati», «… ni takomillashtirish yo'llari». Bo'limlar bir-birini takrorlamasin.
4
Asosiy qismni yozing
Har bo'limda bitta asosiy fikr, uni tasdiqlovchi faktlar va manbaga havola. Ko'chirilgan jumlani o'z so'zlaringiz bilan qayta bayon qiling.
5
Kirish va xulosani oxirida yozing
Kirishdagi vazifalar va xulosadagi natijalar asosiy qism tayyor bo'lgandagina aniq bo'ladi.
6
Adabiyotlar ro'yxatini tuzing
Faqat haqiqatan foydalanilgan manbalar, belgilangan tartibda va to'liq ma'lumot bilan.
7
Formatlang va tekshiring
Butun matnni bitta shriftga keltiring, hoshiyalar va sahifa raqamlarini tekshiring, reja bilan sarlavhalarni solishtiring.

Baho pasayadigan keng tarqalgan xatolar

Reja va sarlavhalar raqami mos emasRejada «3. Xorijiy tajriba», matnda esa u 2-bo'lim yoki raqamsiz. O'qituvchi bo'limni reja bo'yicha qidiradi — mos kelmasa, bu birinchi tanbeh.

Aralash shriftlarInternetdan ko'chirilgan bo'laklar o'z shrifti va o'lchami bilan qoladi. Ko'chirgandan keyin butun matnni belgilab, Times New Roman, 14 pt qilib qo'ying.

Umumiy gaplardan iborat kirish«Hozirgi kunda bu mavzu juda dolzarb» — dalil emas. Dolzarblikni raqam, qonun yoki aniq muammo bilan ko'rsating.

Xulosada yangi ma'lumotXulosa asosiy qismda aytilgan narsani jamlaydi. Yangi fakt yoki manba bu yerga kirmaydi.

To'liq bo'lmagan adabiyotlarFaqat sayt manzili yoki faqat kitob nomi. Har bir manbada muallif, nom va yil bo'lishi shart.

Titulda sahifa raqamiTitul varaqasida raqam ko'rinmasligi kerak. Word va WPS'da buning uchun alohida sozlama bor — shunchaki raqamni o'chirib bo'lmaydi.

Topshirishdan oldin tekshiruv ro'yxati

Titulda muassasa, mavzu, bajaruvchi va rahbar to'g'ri yozilgan
Rejadagi har bir band matnda aynan shu raqam va nom bilan bor
Kirishda dolzarblik, maqsad va vazifalar bor
Har bir bo'limda manbaga havola bor
Xulosa asosiy qismni takrorlamaydi, balki jamlaydi
Adabiyotlar 8 tadan kam emas va tartib bo'yicha joylashgan
Butun matn Times New Roman 14, interval 1,5
Titul va reja sahifalarida raqam ko'rinmaydi

Ko'p so'raladigan savollar

Referat necha bet bo'lishi kerak?+

Odatda 10–15 bet — titul varaqasi, reja va adabiyotlar ro'yxati bilan birga. Bu taxminan 2 300–2 700 so'z. Kafedra boshqa hajm belgilagan bo'lsa, o'sha ustun.

Referatda nechta manba bo'lishi kerak?+

Ko'pincha 8–12 ta: 1–2 ta me'yoriy-huquqiy hujjat, bir nechta kitob yoki darslik, ilmiy maqolalar va internet manbalari.

Reja va mundarija nimasi bilan farq qiladi?+

Reja — referat va mustaqil ishda ishlatiladigan bo'limlar ro'yxati, sahifa raqamisiz. Mundarija — kurs ishi kabi kattaroq ishlarda, har bir band yonida sahifa raqami bilan beriladi.

Referatni internetdagi matndan ko'chirsa bo'ladimi?+

Ko'chirilgan matn antiplagiat tizimi va o'qituvchi tomonidan oson aniqlanadi. Manbadagi fikrdan foydalanish mumkin, lekin o'z so'zlaringiz bilan qayta bayon qilib va manbaga havola berib.

Referatda Kirish va Xulosa raqamlanadimi?+

Ikkala usul ham uchraydi: ba'zi kafedralarda rejadagi barcha bandlar raqamlanadi, ba'zilarida faqat asosiy qism bo'limlari. Qaysi usulni tanlasangiz ham, reja va matndagi sarlavhalar bir xil bo'lishi shart.

Vaqtingiz tig'iz bo'lsa, Yozamiz referatni mavzungiz bo'yicha aynan shu tuzilma va formatda tayyorlab beradi: titul, reja, kirish, bo'limlar, xulosa va adabiyotlar ro'yxati bilan, tayyor .docx faylda.

Qanday ishlashini ko'ring →